آخرین مطالب
پیوندهای روزانه
نکاتی مهم درباره نماز دهه اول ذی الحجه

۞ وَوَاعَدْنَا مُوسَىٰ ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ۚ وَقَالَ مُوسَىٰ لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ (سوره اعراف / 142)

و با موسی [برای عبادتی ویژه و دریافت تورات] سی شب وعده گذاشتیم و آن را با [افزودن] ده شب کامل کردیم، پس میعادگاه پروردگارش به چهل شب پایان گرفت، و موسی [هنگامی که به میعادگاه می رفت] به برادرش هارون گفت: در میان قومم جانشین من باش و به اصلاح برخیز و از راه و روش مفسدان پیروی مکن.


دستور نماز

نماز دهه اول ذی الحجه دو رکعت است در هر رکعت پس از حمد وسوره قل هوالله احد آیه 142 سوره اعراف خوانده می شود

  1. کیفیت نماز

    نماز دهه اول ذی الحجه در ده شب اول این ماه (از غروب آخرین شب ماه قبل تا شب عید قربان) و بین نماز مغرب و عشاء باید خوانده شود.[۱]

    این نماز دو رکعت است. در هر رکعت بعد از تکبیره الاحرام ابتدا سوره حمد و بعد سوره اخلاص و سپس باید آیه ۱۴۲ سوره اعراف خوانده شود.[۱]

    وَ واعَدْنا مُوسی‏ ثَلاثِینَ لَیلَةً وَ أَتْمَمْناها بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِیقاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِینَ لَیلَةً وَ قالَ مُوسی‏ لِأَخِیهِ هارُونَ اخْلُفْنِی فِی قَوْمِی وَ أَصْلِحْ وَ لا تَتَّبِعْ سَبِیلَ الْمُفْسِدِینَ[یادداشت ۱]


    بعد از خواندن آیه، نمازگزار باید به رکوع رفته و پس از آن دو سجده به جا آورد. در رکعت دوم بعد از دو سجده تشهد و سلام گفته می‌شود.[۱]

    سند

    منبع این نماز حدیثی از امام صادق(ع) است که مطابق آن، امام باقر(ع) به فرزندش امام صادق(ع) توصیه کرده‌ است که هیچ‌گاه در دهه اول ماه ذی حجه این نماز را ترک نکند، و اگر همیشه این نماز را بخواند در ثواب اعمال حاجیان شریک خواهد بود، هر چند که به حج نرفته باشد.[۲]

    قدیمی‌ترین منبع مکتوب که این نماز در آن آمده است کتاب اقبال نوشته سید بن طاووس است. او نیز منبع خود را کتاب ابن اُشناس معرفی کرده است. بنابر آنچه در کتاب وسائل الشیعه آمده نام کتاب ابن اشناس «عمل ذی الحجه» بوده است.[۳]

    در مفاتیح الجنان نیز این نماز در فصل ششم از باب دوم یعنی بخش اعمال ماه ذی الحجه ذکر شده است.


معانی کلمات آیه

«وَاعَدْنَا»: وعده گذاشتیم. وعده دادیم. «تَمَّ»: تمام شد. تکمیل گردید. «مِیقَاتُ»: مدّت تعیین شده. وقت معیّن. «أَرْبَعِینَ»: حال واژه (مَعْدُوداً) محذوف، ظرف، و مفعول‌به ذکر کرده‌اند، و برخی (تَمَّ) را به معنی (صَارَ) و (أَرْبَعینَ) را خبر آن دانسته‌اند. «أُخْلُفْنِی»: جانشین من باش.


تفسیر نور (محسن قرائتی)


وَ واعَدْنا مُوسى‌ ثَلاثِينَ لَيْلَةً وَ أَتْمَمْناها بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَ قالَ مُوسى‌ لِأَخِيهِ هارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَ أَصْلِحْ وَ لا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ «142»

وما با موسى، سى شب (در كوه طور، براى نزول تورات وآيات الهى) وعده گذاشتيم و آن را با (افزودن) ده شب كامل كرديم، پس ميعاد پروردگارش چهل شب كامل شد و موسى (پيش از رفتن به اين وعده‌گاه) به برادرش هارون گفت: در ميان امّت من جانشين من باش (و كار مردم را) اصلاح كن و از راه وروش مفسدان پيروى مكن!

نکته ها

فلسفه سی شب + ده شب

در آيه‌ى 51 سوره‌ى بقره، سخن از وعده‌ى چهل شب با موسى است، «وَ إِذْ واعَدْنا مُوسى‌ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً»، ولى در اينجا سى شب به اضافه‌ى ده شب كه به فرموده‌ى امام باقر عليه السلام فلسفه‌ى اين كار،آزمايش بنى‌اسرائيل بوده است.

در روايات مى‌خوانيم: سى شب آن در ماه‌ ذى‌القعده و ده شب آن در اوّل ماه ذى‌الحجّه بوده است. «1»

جلد 3 - صفحه 163

با آن كه حضرت موسى چهل شبانه روز را به طور كامل در كوه طور بوده است، (چنانكه در تورات سِفر خروج نيز آمده است،) ولى تعبير به چهل شب، ممكن است به اين دليل باشد كه مناجات‌ها اغلب در شب صورت مى‌گيرد و يا آنكه در قديم تقويم براساس ماه بوده و ماه در شب نمايان است، لذا براى شمارش ايّام نيز از شب استفاده مى‌شده است.

تغيير برنامه بر اساس حكمت، مانند تغيير نسخه‌ى پزشك در شرايط ويژه‌ى بيمار، اشكال ندارد. لذا سى شب با اضافه شدن ده شب به چهل شب تغيير كرد.

معنای بداء

چنانكه «بداء» در مورد خداوند، به معناى تغيير برنامه براساس تغيير شرايط است،

البتّه تمام اين تغييرات را خداوند از قبل مى‌داند، همان گونه كه گاهى پزشك از قبل مى‌داند پس از دو روز عمل به اين نسخه، وضع بيمار تغيير كرده و نياز به دارو و نسخه‌اى ديگر دارد. و درباره‌ى خداوند هرگز به معناى پشيمان شدن يا تغيير هدف و يا كشف نكته‌اى تازه و تغيير موضع نيست، زيرا اين معانى از جهل و محدوديّت سرچشمه مى‌گيرد كه مربوط به انسان است، امّا خداوند در مسير امتحان و تربيت انسان اين تغييرات را انجام مى‌دهد.

اسرار عدد چهل

در «اربعين» و عدد چهل، اسرارى نهفته است، اين عدد، در فرهنگ اديان و در روايات اسلامى جايگاه خاصّى دارد، چنانكه مى‌خوانيم:

  • در زمان حضرت نوح عليه السلام، براى عذاب كفّار، چهل روز باران باريد.
  • چهل سال قوم حضرت موسى در بيابان سرگردان بود.
  • پيامبر صلى الله عليه و آله چهل روز از خديجه جدا شد و اعتكاف كرد تا غذاى آسمانى نازل شد و مقدّمه‌ى تولّد حضرت زهرا عليها السلام فراهم گرديد.
  • رسول خدا صلى الله عليه و آله در چهل سالگى مبعوث شد.
  • انسان تا چهل سالگى زمينه‌ى كمال روحى ومعنوى دارد، امّا پس از آن دشوار مى‌شود.

«1». تفسير نورالثقلين.

جلد 3 - صفحه 164

  • چهل روز اخلاص در عمل، عامل جارى شدن حكمت از قلب به زبان است.
  • چهل بار خواندن بعضى سوره‌ها و دعاها براى فرج و رفع مشكلات سفارش شده است.
  • چهل روز پذيرفته نشدن اعمال از جمله نماز، پيامد بعضى گناهان است.
  • چهل مؤمن اگر به خوب بودن مرده‌اى شهادت دهند، خداوند او را مى‌آمرزد ... «1» بعضى كتاب‌ها نيز با محوريّت عدد چهل، مانند چهل حديث نوشته شده است. «2»


انتخاب جانشین برای غیبتی موقت و کوتاه از طرف موسی علیه السلام و عدم انتخاب جانشین برای غیبتی ابدی

چگونه مى‌توان پذيرفت كه حضرت موسى براى غيبت موقّت خود جانشين تعيين كند، امّا خاتم پيامبران صلى الله عليه و آله براى غيبت ابدى خود، جانشينى تعيين نكرده باشد؟! با آنكه حديث منزلت كه پيامبر خطاب به على عليه السلام فرمود: «أنت منّى بمنزلة هارون من موسى» تو براى من مثل هارون براى موسى مى‌باشى، به صورت متواتر در منابع اهل سنّت آمده است. «3» و آيا مردم در زمان غيبت امام زمان عليه السلام رها شده‌اند؟!

ضمن اینکه موسی زنده است اما پیامبر ص به سرای آخرت رفته است


دو آزمايش براى قوم موسى رخ داد:

يكى ده روز زيادتر ماندن موسى در وعده‌گاه و ديگرى گوساله‌ى سامرى. چنانكه خداوند مى‌فرمايد: «فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِنْ بَعْدِكَ وَ أَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُّ» «4»، هنگامى كه موسى عليه السلام فرمود: من براى دريافت دستورات الهى، سى شب به وعده‌گاه مى‌روم، چون از سى شبانه‌روز گذشت و موسى نيامد، مردم گفتند: موسى خلف وعده كرده است، لذا از او قطع اميد كردند و بدنبال برنامه‌هاى انحرافى رفتند. در حالى كه با رفتن موسى به كوه طور، خداى او كه از ميان نرفته بود تا مردم به سراغ بت‌پرستى بروند.

اصلاح اجتماعی

مراد از اصلاح در آيه، اصلاح در مسائل اجتماعى و جامعه است، نه اصلاح در رفتار فردى و شخصى. (كلمه‌ى‌ «أَصْلِحْ»، پس از «اخْلُفْنِي» آمده است.)

در زمان حضرت موسى، همانند هر زمان ديگر مفسدانِ توطئه‌گرى بودند كه موسى نگران آنها بود و به هارون سفارش مى‌كرد: نگذار زمام امور را به دست گيرند وخواسته يا ناخواسته‌


«1». سفينةالبحار، ج 1، ص 504- 505.

«2». تفسير فرقان و اربعين در فرهنگ اسلامى، سيد رضا تقوى.

«3». صحيح بخارى، ج 6، ص 3؛ صحيح مسلم، ج 4، ص 187؛ سنن‌ابن‌ماجه، ج 1، ص 42 ومسند احمدبن حنبل، ج 1 ص 173، 175، 177، 179 و 182.

«4». طه، 85.

جلد 3 - صفحه 165

دنباله‌رو آنان شوى. «وَ لا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ»

پیام ها

1- بى‌مقدّمه و بدون خودسازى، بر پيامبران كتاب آسمانى نازل نمى‌شود، بلكه لياقت به همراه عبادت و مناجات‌هاى شبانه و عارفانه لازم است. وَ واعَدْنا مُوسى‌ ثَلاثِينَ لَيْلَةً ...

2- مسئوليّت‌ها حتّى در سطح رهبرى، نبايد مانع عبادت و اعتكاف و خلوت با خدا باشد. وَ واعَدْنا مُوسى‌ ...

3- وعده‌گاه خداوند با انبيا، مكان‌هايى همچون كوه طور و غار حراست و ضيافت الهى از بندگان صالح خود، دعا و مناجات است. واعَدْنا ...

4- شب، بهترين فرصت براى مناجات است. «لَيْلَةً»

5- عبادت در چهل شب تمام، آثار خاصّى بدنبال دارد. أَتْمَمْناها ... فَتَمَ‌

6- در كارها بايد مدّت و اجل تعيين شود. «أَرْبَعِينَ»

7- رهبرى جديد بايد در فراز و نشيب‌هاى نهضت، در كنار رهبرى قديم تجربه ديده باشد. قالَ مُوسى‌ لِأَخِيهِ هارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي‌ ...

8- جامعه هرگز نبايد بى‌رهبر باشد. «اخْلُفْنِي»

9- انبيا به اذن الهى، حقّ تعيين جانشين دارند. «اخْلُفْنِي»

10- امامت و رهبرى مردم بايد به سفارش خدا توسط پيامبر خدا، «اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي» در مسير اصلاح جامعه، «أَصْلِحْ» و به دور از انحراف باشد. «وَ لا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ»


منبع : دانشنامه اسلامی

موسسه تحقیقات و نشر معرف اهل البیت علیهم السلام

آنلاین : 1
بازدید امروز : 8
بازدید دیروز : 15
بازدید هفته گذشته : 24
بازدید ماه گذشته : 55
بازدید سال گذشته : 458
کل بازدید : 458
تعداد کل مطالب : 18
تعداد کل نظرات : 0
خرید بک لینک X
ساخت وبلاگ
جت پرینتر
چاپگر صنعتی
آموزش زبان در کرج
ترازو رادین
ترازو فروشگاهی
ترازو پرینتر دار
ترازو تره بار
مجله اینترنتی سایتک
ترازو لیبل پرینتر